Een lucht-water-warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die via water af aan je verwarming en aan een boiler voor warm tapwater. Als all-electric-toestel vervangt hij de cv-ketel volledig. Hoe goed hij in jouw huis presteert, hangt vooral af van hoe warm het verwarmingswater moet zijn (de aanvoertemperatuur), of het vermogen past bij wat je huis vraagt, hoe je verwarming de warmte afgeeft en of de installatie goed is ingeregeld.
Een lucht-water-warmtepomp is een warmtepomp met de buitenlucht als warmtebron en water als drager van de warmte. De buitenunit onttrekt warmte aan de lucht, ook als het vriest. De warmtepomp brengt die warmte op een hogere temperatuur en geeft haar af aan het cv-water. Dat water gaat naar vloerverwarming, radiatoren of fancoils, en naar een boiler voor warm tapwater.
Een lucht-water-warmtepomp kan naast een cv-ketel werken (hybride) of de ketel helemaal vervangen (all-electric). Hybride kan een tussenstap zijn op weg naar een aardgasvrije woning; met all-electric ben je er in één keer. DHPS levert geen hybride warmtepompen, maar all-electric-oplossingen, en daar gaat dit artikel over. Of all-electric in jouw situatie kan, lees je in het artikel over de all-electric warmtepomp.
Een warmtepomp werkt volgens het koeltechnische principe, maar omgedraaid: hij haalt warmte uit de buitenlucht en brengt die in huis. Daarvoor zijn een koudemiddel en elektriciteit nodig. Het koudemiddel doorloopt steeds dezelfde kringloop:
Hoe zuinig dat gaat, druk je uit in de SCOP: de verhouding tussen geleverde warmte en gebruikte stroom, gemeten over een heel stookseizoen. In de Installatiemonitor 3.0, een praktijkonderzoek in opdracht van RVO, Techniek Nederland en Netbeheer Nederland, haalden all-electric-installaties bij recente kopers van een warmtepomp een SCOP voor ruimteverwarming van ongeveer 3,5. Per kWh stroom leverden ze dus ongeveer 3,5 kWh warmte. Dat is een gemiddelde van de onderzochte woningen, geen belofte voor jouw huis. Het is bovendien een praktijkwaarde die de onderzoekers hebben berekend, en die is niet te vergelijken met de SCOP op een datasheet. Welke ontwerpkeuzes de SCOP bepalen, staat in rendement warmtepomp: 6 ontwerpkeuzes die de SCOP bepalen.
Ook bij vorst blijft een lucht-water-warmtepomp werken. De Panasonic Aquarea L-serie werkt zonder bijverwarming tot -25 °C buiten. Wel kan het vermogen dalen als het kouder wordt: het 9 kW-model van de L-serie levert bij 7 °C buiten 9 kW en bij -7 °C buiten 7 kW, telkens bij een aanvoertemperatuur van 35 °C. De T-CAP-modellen van de M-serie houden zonder bijverwarming hun nominale vermogen vast tot -20 °C buiten, bij 35 °C aanvoer. Vergelijk toestellen daarom ook op wat ze bij lage buitentemperaturen leveren, niet alleen op het getal in de typenaam.
Het verschil zit in wat er van de buitenunit naar binnen loopt, water of koudemiddel.
De naamgeving is daarbij niet eenduidig. Panasonic noemt de R290-toestellen van de L-serie Hydraulic Split. De uitvoering met een losse, compacte binnenunit heet Bi-bloc, die met ingebouwde boiler All-in-One. In beide gevallen blijft het koudemiddel in de buitenunit. Bij andere toestellen, zoals de Panasonic K-serie met R32, staat bi-bloc juist voor een split met koudemiddelleidingen. Wij adviseren daarom bij elk toestel na te vragen wat er naar binnen loopt.
| Monoblock (hydraulisch) | Split | |
|---|---|---|
| Koudemiddelwerk op locatie | Nee, de installateur sluit de waterzijde aan | Ja, het circuit wordt op locatie gesloten |
| Certificering (wettelijke eis) | Onderhoud en reparatie aan het circuit vragen een gecertificeerde monteur, ook bij R290 | Aanleg en onderhoud door een gecertificeerd installatiebedrijf |
| Aandachtspunten | Bescherming tegen bevriezing, met glycol of antivorskleppen; bij R290 een beschermingszone rond de buitenunit | De route van de koudemiddelleidingen, en de regels voor het gekozen koudemiddel |
Ook het koudemiddel weegt mee. Volgens de Europese F-gassenverordening mogen de volgende nieuwe toestellen vanaf 1 januari 2027 niet meer in de handel komen als ze een F-gas bevatten met een GWP (aardopwarmingsvermogen) van 150 of meer, zoals R32:
Een uitzondering geldt als dat nodig is om aan veiligheidseisen te voldoen. Bestaande installaties blijven in gebruik. R290 (propaan) is geen F-gas en valt buiten deze verboden, maar is wel sterk ontvlambaar. Rond de buitenunit geldt daarom een beschermingszone, zoals de fabrikant die voorschrijft. Wat dat betekent voor de keuze van een toestel, lees je in de artikelen over R290 als koudemiddel en over wat er vanaf 2027 met R32 nog wel mag.
Een warmtepomp werkt het zuinigst bij een zo laag mogelijke aanvoertemperatuur: hoe heter het verwarmingswater, hoe lager het rendement. Of je woning geschikt is, hangt daarom af van drie dingen:
Vloerverwarming werkt vaak met een aanvoertemperatuur rond 35 °C en past daardoor goed bij een warmtepomp. In de Installatiemonitor haalden all-electric-woningen met alleen vloerverwarming een SCOP van 3,8, tegen 3,2 met alleen radiatoren. Volgens de onderzoekers komt dat waarschijnlijk doordat woningen met alleen vloerverwarming beter geschikt zijn gemaakt voor verwarmen op lage temperatuur. Hoe de combinatie werkt, lees je in warmtepomp en vloerverwarming: zo werkt de combinatie.
Ook met radiatoren kan het, als ze je huis op de koudste dag warm krijgen bij een lage aanvoertemperatuur. De ruimte die de hoogste temperatuur vraagt, bepaalt die temperatuur voor het hele huis. Vaak hoef je daarom alleen de radiatoren in die kritische ruimtes te vervangen. Sommige lucht-water-warmtepompen gaan hoger: de Panasonic Aquarea L-serie levert tot 75 °C bij -10 °C buiten, de M-serie tot 75 °C bij -15 °C. Bij die hogere temperaturen is het rendement wel lager.
In een oudere vrijstaande woning in Alphen aan de Maas verwarmt een Panasonic Aquarea L via de bestaande radiatoren. Hoe je jouw eigen woning beoordeelt, staat in de artikelen over een warmtepomp met radiatoren en over een warmtepomp in een bestaande woning.
De ventilator en de compressor in de buitenunit maken geluid als de warmtepomp draait. Productbladen noemen meestal het geluidsvermogen van de buitenunit: het geluid dat de unit zelf afgeeft. Bij het 5 kW-model van de Panasonic Aquarea L-serie is dat 52 dB(A) bij verwarmen, gemeten volgens EN 12102 onder de deellastcondities van EN 14825. Welk geluidsniveau dat bij de buren oplevert, hangt af van de opstelling. Over het geluid van de L-serie gaat ook ons artikel over de Panasonic Aquarea L.
Voor het geluid gelden wettelijke eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de Omgevingsregeling:
Het niveau wordt berekend volgens de Omgevingsregeling, en gemeenten kunnen aanvullende plaatsingsregels stellen. Op de perceelgrens tellen ook de afstand, afscherming en weerkaatsing tegen gevels mee. Ons advies: vergelijk het opgegeven geluidsvermogen van toestellen bij hetzelfde bedrijfspunt, dus onder dezelfde omstandigheden, en laat daarna de gekozen opstelling doorrekenen. In een enquête van de Installatiemonitor (mei 2024) ervoer 2,6% van de all-electric-gebruikers hinder van het buitendeel, tegen 6,3% bij hybride.
Overlast voorkom je met een plek op afstand van de perceelgrens en van slaapkamerramen, aandacht voor de uitblaasrichting en weerkaatsing, trillingsisolatie, en ’s nachts de stille stand als het toestel die heeft. Op de grond is een buitenunit vergunningvrij als hij niet hoger is dan 1 meter en de oppervlakte niet meer dan 2 m² bedraagt. Aan de gevel of op het dak hangt het af van het omgevingsplan van je gemeente; de Vergunningcheck in het Omgevingsloket geeft uitsluitsel. De norm en de berekening staan uitgewerkt in geluid van een warmtepomp: de norm en overlast voorkomen.
Is er buiten geen goede plek, dan zijn er twee andere opstellingen. De buitenunit kan in een schuin dak, met de HydroTop van HydroTop Works. Die wordt net als een dakraam in het dak ingebouwd; alleen een ventilatiekap van 10 tot 15 cm blijft zichtbaar. Of je kiest een lucht-water-warmtepomp zonder buitenunit, zoals de Kronoterm Versi-I. Die staat volledig binnen en zuigt buitenlucht aan via geïsoleerde kanalen door de gevel of het dak. Bij de renovatie van een jaren-dertigwoning in Stadskanaal is gekozen voor de Versi-I in de bijkeuken. Omdat het plafond met balken en ornamenten niet open mocht, gaat de rest van de techniek onder de vloer. Ga bij zo’n toestel vóór de keuze met je installateur na met welk koudemiddel het werkt en of het na 1 januari 2027 nog leverbaar is. Ook een monoblock die volledig binnen staat, valt onder het verbod hierboven als hij een F-gas met een GWP van 150 of meer bevat.
Je kunt gewoon douchen met een lucht-water-warmtepomp. Anders dan een combiketel maakt een all-electric warmtepomp het tapwater niet op het moment dat je de kraan opendraait. Hij verwarmt een voorraad in een boiler, en daaruit tap je. Milieu Centraal geeft als vuistregel voor de inhoud, bij gemiddeld douchegedrag van 7,4 minuten per douchebeurt:
Met een douche-WTW, die met de warmte van het wegstromende douchewater het koude water voorverwarmt, kan het voorraadvat kleiner. De Panasonic Aquarea L-serie is er als All-in-One, met een ingebouwde roestvrijstalen boiler van 185 liter, en als Bi-bloc, waarbij je de boiler zelf kiest. Ook de M-serie is er in beide uitvoeringen; die verwarmt tapwater tot 65 °C zonder elektrisch element. In de nieuwbouwwijk Nobelhorst in Almere konden de bewoners kiezen. Erik Kalter, projectleider bij Van Dam Groep: "De bewoner heeft de keuze uit een all-in-one-opstelling of – als de nieuwe bewoner meer warm water wenst – uit een Bi-Block-opstelling met een grotere boiler met bijvoorbeeld 300 liter."
Warm water vraagt een hogere temperatuur dan verwarmen en kost daardoor relatief meer stroom. In de Installatiemonitor lag de SCOP voor tapwater bij all-electric-installaties op 2,3, tegen ongeveer 3,5 voor ruimteverwarming. Stem de boiler daarom af op het werkelijke gebruik. Boilers voor warmtepompen vind je bij warmwaterboilers voor de warmtepomp.
Een lucht-water-warmtepomp kan ook koelen, als hij omkeerbaar is. Hij draait de kringloop dan om: de buitenunit voert warmte af, zoals een airco, en koel water stroomt door de vloer of door fancoils. Niet elk toestel kan dat. De Panasonic Aquarea L- en M-serie kunnen het wel; de L-serie koelt bij buitentemperaturen van 10 tot 43 °C, met een watertemperatuur tussen 5 en 20 °C.
Let daarbij op je afgiftesysteem. Bij actief koelen is er een groter risico op condensvorming, en standaardradiatoren zijn er niet geschikt voor. Koelen via de vloer of met fancoils voor verwarmen en koelen werkt wel. Reken erop dat koelen stroom kost, want een lucht-water-warmtepomp koelt actief. In de Installatiemonitor koelde 31% van de ondervraagde bewoners actief met de warmtepomp, en 87% van hen was daar positief over.
Een vaste prijs voor een lucht-water-warmtepomp bestaat niet. Wat hij inclusief installatie kost, hangt af van je woning en van de keuzes in het ontwerp:
Ons advies bij het vergelijken van offertes: vraag niet alleen naar het toestel, maar ook naar de berekening van de warmtevraag, de gekozen aanvoertemperatuur, de boilerinhoud en de geluidsberekening voor de opstelling. Dan vergelijk je ontwerpen in plaats van alleen merken. Voor nieuwbouw gelden eigen regels; zie warmtepomp in de nieuwbouw: keuze, kosten, subsidie en regels.
Een lucht-lucht-warmtepomp is in feite een airco: hij verwarmt of koelt de lucht in een ruimte direct, zonder cv-water en zonder warm tapwater. Een bodem- of water-waterwarmtepomp haalt warmte uit de bodem of het grondwater en vraagt daarvoor een boring. Welke soort bij welk gebouw past, lees je in het artikel over soorten warmtepompen, dat ook de ventilatieluchtwarmtepomp behandelt.
DHPS is officieel verkooppunt van Panasonic Aquarea en leverancier van onder meer Kronoterm en Qvantum. Dit zijn enkele lucht-water-warmtepompen met R290 uit het aanbod:
| Toestel | Wat het onderscheidt |
|---|---|
| Panasonic Aquarea L-serie | 5, 7 en 9 kW, R290, monoblock. All-in-One met boiler van 185 liter of Bi-bloc. Tot 75 °C. Voor woningen. |
| Panasonic Aquarea M-serie | 9, 12 en 16 kW, R290, volledig hydraulisch. T-CAP: nominaal vermogen tot -20 °C (bij 35 °C aanvoer). All-in-One of Bi-bloc. |
| Panasonic Aquarea BIG M-serie | 20, 25 en 30 kW, R290, hydraulisch. In cascade tot 300 kW (maximaal 10 units). Voor grotere woongebouwen en utiliteit. |
| Kronoterm ADAPT 2 | R290. Buitenunit met een HYDRO-binnenunit, met of zonder ingebouwde boiler. |
| Kronoterm ADAPT MAX | R290, modulair opgebouwd tot 140 kW per unit; units zijn in cascade te koppelen tot meer dan 1 MW. Voor woongebouwen en utiliteit. |
We werken daarbij als adviseur. Installateurs leveren ons regelmatig een tekening aan; wij werken die uit tot een compleet voorstel met toestel, componenten en opbouw, en toetsen het technisch vóór levering. Na de installatie kunnen we systemen op afstand uitlezen en meekijken bij een storing; bij Panasonic Aquarea gaat dat via de Aquarea Service Cloud. Het volledige aanbod zie je op de pagina warmtepompen.
Een lucht-water-warmtepomp is een warmtepomp die warmte uit de buitenlucht haalt en die afgeeft aan water. Dat water verwarmt de woning via vloerverwarming, radiatoren of fancoils, en vult een boiler voor warm tapwater. Als all-electric-toestel vervangt hij de cv-ketel volledig. Een omkeerbaar model kan in de zomer ook koelen.
Voordelen: geen boring nodig, één toestel voor verwarmen, warm water en, bij een omkeerbaar model, koelen, en volledig van het gas. Nadelen: de buitenunit maakt geluid en vraagt een goede plek, het rendement daalt bij een hoge aanvoertemperatuur, en voor warm water is een boiler nodig. Een goed ontwerp en een zorgvuldige inregeling bepalen het resultaat.
Ja. De warmtepomp verwarmt een voorraad water in een boiler, en daaruit douche je. De boiler stem je af op het huishouden: Milieu Centraal noemt als vuistregel, bij gemiddeld douchegedrag, 80 liter voor twee personen, 150 liter voor vier en 220 liter voor zes. Wil je meer warm water, kies dan een grotere boiler.
Dat verschilt per woning. De kosten hangen af van het vermogen, de uitvoering met of zonder ingebouwde boiler, aanpassingen aan radiatoren of vloerverwarming, de plek van de buitenunit en de elektrische aansluiting. Voor een woning met een bouwjaar vóór 1 januari 2019 kun je onder voorwaarden ISDE-subsidie aanvragen. Laat het vermogen afstemmen op de werkelijke warmtevraag.
Het geluidsvermogen van de buitenunit staat meestal in het productblad; bij de Panasonic Aquarea L-serie van 5 kW is dat 52 dB(A). Bij een nieuwe of vervangen buitenunit mag het geluidsniveau op de perceelgrens met een andere woning maximaal 40 dB zijn. Wat daar aankomt, hangt af van de afstand, afscherming en weerkaatsing. Laat de opstelling daarom vooraf doorrekenen.
Ja, als het toestel omkeerbaar is. De warmtepomp draait de kringloop dan om en voert warmte af via de buitenunit, terwijl koel water door de vloer of fancoils stroomt. Standaardradiatoren zijn daar niet geschikt voor. De Panasonic Aquarea L- en M-serie kunnen koelen; controleer het bij elk ander toestel.
DHPS levert lucht-water-warmtepompen en advies aan installateurs en bouwprofessionals. Als woningeigenaar bespreek je de keuze dus met je installateur. Neem daarbij vier punten mee: de berekening van de warmtevraag van je huis, de aanvoertemperatuur die je verwarming nodig heeft, de inhoud van de boiler en de opstelling van de buitenunit, met de geluidsberekening daarvoor. Wil je vooraf zien welke toestellen er zijn? Bekijk dan het overzicht.